0.00 (0 głosów)

Ocena

ocena

Cygany - dwór

Kategoria: Gmina Krośniewice

Cygany należały do rodziny Cygańskich herbu Prus I. Protoplastą rodu był Jan Olszowski-Cygański, który w 1448 r. ożenił się z Kachną Warszycką i zamieszkał w jej folwarku Cygany. Syn Jana, Paweł Cygański, był pisarzem grodzkim łęczyckim. Miał dwóch synów, którzy studiowali na Akademii Krakowskiej. Ród Cygańskich rozsławił Mateusz Cygański, który był bliskim znajomym Stefana Batorego. W 1584 r. poświęcił mu swoje dzieło pt.: Myślistwo ptasze, w którym opisuje sposób dostawania wszelakiego ptaka. Mateusz Cygański zmarł w 1611 r. Od 1817 r. część Cygan należała do sukcesorów Pomorskich. Odkupił ją od nich Jan Cygański, który spłacił też swoje rodzeństwo. Jan zmarł w 1826 r., zostawiając żonę Rozalię z Zaborowskich oraz dzieci: dorośli Julian i Marceli oraz małoletnie. Majątek w Cyganach objął Julian, zaś Marceli uregulował formalności hipoteczne w Warszawie. Rada rodzinna ze względu na wielu dziedziców majątku chciała przeznaczyć go na sprzedaż. Nie zgodził się na to Julian i postanowił spłacić rodzeństwo, co nie było łatwe ze względu na dużą wartość majątku w Cyganach. W 1846 r. wydzierżawił Cygany na trzy lata stryjecznemu bratu Karolowi. Julian ożenił się z Antoniną z Radlickich i zamieszkał w jej majątku w Potrzaskowie. Zmarł w 1848 r. Zostały po nim małoletnie dzieci, których opiekunem został Józef Cygański oraz dorosły syn Stanisław. Brał on udział w powstaniu listopadowym, za co został skazany na służbę w rotach aresztanckich w szliserburskim pułku piechoty, a od 1847 r. w pułku kaukaskim. Po powrocie do Cygan gospodarował w nich razem z bratem Władysławem. Ten z kolei brał udział w powstaniu styczniowym, za co zesłano go wraz z żoną Różą Rowińską, na Syberię. Tam w 1867 r. urodziła im się córką Antonina Helena. Majątek w Cyganach znów popadł w długi, zaczęły się procesy z kupcami żydowskimi, co doprowadziło do wydzierżawienia. W 1853 r. Stanisław Cygański sprzedał część Cygan Ignacemu Bielskiemu. Część ta została później wykupiona przez Ignacego Cygańskiego - syna Juliana. Od 1878 r. Cygany już w całości należały do Ignacego. Po jego śmierci w 1898 r. majątkiem zarządzała jego żona. Kolejnym właścicielem został jego syn również Ignacy. Ożenił się on z Lucyną Złotnicką, z którą miał trzy córki: Marię, Hannę i Zofię. Ignacy Cygański podczas I wojny światowej wstąpił do I Brygady Legionów, brał czynny udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. W 1921 r. rozwiódł się z żoną, pozostawiając jej i córkom majątek w Cyganach. Sam pozostał w wojsku. Brał udział w wojnie obronnej w 1939 r., gdzie został aresztowany przez NKWD po czym zaginął bez wieści. Lucyna w 1921 r. poślubiła administratora majątku Jana Franka. Urodziła mu dwoje dzieci: Kazimierę i Ksawerego. W okresie okupacji rodzina została wysiedlona z Cygan w okolice Limanowej. Ksawery Frank udał się stamtąd do Warszawy, gdzie wstąpił do ZWZ-AK. Należał do samodzielnego oddziału „Gątyń”. Walczył w powstaniu warszawskim, dostał się do niewoli, z której udało mu się uciec. Ożenił się z sanitariuszką z „Gątynia”, Haliną Lewińską. W 1944 r. Jan Frank został aresztowany i zamordowany w lutym 1945 r. Ksawery i Halina wrócili w 1945 r. do Cygan, gdzie powołano go na administratora majątku. Ksawery zasłynął jako motocyklista, kierowca rajdowy i wyścigowy. Był zawodnikiem m.in. KS Ochnia, KS Spójnia Kutno. Był 11-krotnym mistrzem Polski (6-krotnie w rajdach samochodowych i 5-krotnie w wyścigach samochodowych). Brał udział w Rajdach Monte Carlo. W 1947 r. właścicieli wysiedlono z dworu, zamieszkali tam jego byli pracownicy i przyczynili się do dewastacji budynku. W 1998 r. dwór kupił prywatny właściciel. Obiekt który zastał nie miał dachu, stropów ani okien. Rozpoczął on odbudowę i obecnie obiekt z powodu braku funduszy na kolejne prace jest wystawiony na sprzedaż.

 

Dwór w Cyganach wzniesiony został w latach 1909-1910 przez Ignacego Cygańskiego na miejscu starego dworu. Jest to murowany, parterowy budynek z mieszkalny poddaszem, „łamanym” dachem i balkonem usytuowanym od strony ogrodowej wspartym na kolumnach. Jest dwutraktowy i sześcioosiowy. Wokół dworu rozciągają się pozostałości parku dworskiego założonego w końcu XIX w.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Lesiak H., Szlakiem dworów regionu kutnowskiego, Kutno 2007, s. 201-204.
  • Lesiak H., Wieś i dwór w powiecie kutnowskim (zarys dziejów w XIX i I połowie XX wieku), część II, Kutno 2003, s. 25-33.
  • Stasiak P., Pałace i dwory gminy Krośniewice (w:) Kutnowskie Zeszyty Regionalne, Tom IV, Kutno 2000, s. 169-174.
  • Wykaz zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych woj. łódzkiego (stan na 01.05.2015 r.)

 

Zdjęcia:

  • Wizytacja terenowa 14-09-2016 r.
  • Lesiak H., Szlakiem dworów regionu kutnowskiego, Kutno 2007, s. 204.
Zespół dworsko-parkowy
Skład zespołu dwór, park
Obiekt opisywany Dwór, Park
Stan zachowania Częściowo odrestaurowany, Niszczejący
Zastosowanie własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa łódzkiego 517
Organ wpisujący do rejestru zabytków Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi
Data wpisu do rejestru zabytków 28.07.1979

Lokalizacja

99-340, Cygany, Polska

Komentarze