0.00 (0 głosów)

Ocena

ocena

Drzewica - dwór

Kategoria: Gmina Drzewica

Najstarsza wzmianka o Drzewicy pochodzi z I poł. XIII w. Wtedy to należała ona do komesa Gosława, uważanego za protoplastę rodu Drzewickich herbu Ciołek. Jego potomkowie byli właścicielami Drzewicy przez ponad 500 lat, a ich działalność przyczyniła się do znacznego rozkwitu miasta. Za czasów Jagiellonów członkowie rodu Drzewickich sprawowali wysokie funkcje państwowe i kościelne. Dzięki Mikołajowi Drzewickiemu, sekretarzowi królewskiemu, Władysław Jagiełło nadał Drzewicy prawa miejskie magdeburskie na mocy przywileju z dn. 5 maja 1429 r. Rozkwit miasta przypadł na XVI w. Żył wówczas najbardziej znany przedstawiciel rodu – Maciej Drzewicki, osobisty sekretarz króla Jana Olbrachta, kanclerza wielkiego koronnego króla Zygmunta Starego, biskupa włocławskiego, arcybiskupa gnieźnieńskiego i Prymasa Polski. Zmarł w 1535 r. W latach 1527-1535 Maciej wybudował na prawym brzegu rzeki Drzewiczki zamek w stylu gotycko-renesansowym, otoczony dwiema fosami i wałem ziemnym. Do 1650 r. stanowił on rezydencję rodu Drzewickich.

Po bezdzietnie zmarłym Hieronimie Drzewieckim, wojewodzie lubelskim na początku XVIII w. majątek  wraz z zamkiem od siostry zmarłego, Konstancji Sołtykowej, kupił Fabian Szaniawski herbu Junosza, wielki łowczy litewski. W 1760 r. Szaniawski rozpoczął budowę wielkiego pieca hutniczego, tworząc tym samym w Drzewicy ośrodek hutniczy „Kuźnice”. W dolinie rzeki Drzewiczki utworzono duży staw, a spiętrzenie wody wykorzystywano do uruchomienia kół napędowych w zakładach metalowych.

W połowie XVIII w. Fabian Szaniawski, wybudował nieopodal zamku nowy drewniany pałac w stylu renesansowym. Zamek został opuszczony przez właścicieli i przejęły go zakonnice benedyktynki, którym wcześniej spłonął kościół i klasztor położone w pobliżu zamku. Przebudowały one część wschodnią zamku adaptując budynek gospodarczy na kaplicę. Po pożarze w 1814r., kiedy to w lutym zapalił się drewniany pałacyk znajdujący się po drugiej stronie fosy, a silny wiatr sprawił że ogień przerzucił się na dach zamku pokrytego gontem ogarniając całe wnętrze i wypalając je, zamek został opuszczony a zakonnice przeniosły się do Świętej Katarzyny. Zniszczenia dopełniły oddziały Kozaków, które przebywały w tych dniach w Drzewicy po przegranej Napoleona pod Moskwą. Doszczętnie złupiły one resztki uratowanego dobytku. W dniu 18 lipca 1787 r. do Drzewicy przybył król Stanisław August Poniatowski, jadąc z Krakowa przez Opoczno do Warszawy. Zatrzymał się w pałacu i goszczony był przez panią Ludwikę Szaniawską z Załuskich.

W kwietniu 1809 r. arcyksiążę austriacki Ferdynand stanął z armią na postój w Drzewicy, po czym przekroczył linię graniczną Księstwa Warszawskiego na Pilicy. Arcyksiążę Ferdynand kwaterował wówczas w pałacu wraz z oficerami, wśród których znajdował się także rotmistrz kawalerii węgierskiej, baron Franciszek Ksawery Reisky. Poznał on tam jedynaczkę Ludwiki i Filipa Szaniawskiego, również Ludwikę. W bitwie pod Raszynem, stoczonej 19 kwietnia 1809 r., rotmistrz Reisky został ciężko ranny. Cofając się tym samym szlakiem, po dotarciu do Drzewicy, nie będąc w stanie odbywać dalszej drogi, ranny wyraził życzenie pozostawienia go we dworze Szaniawskich, gdzie opiekowała się nim panna Ludwika. Po dojściu do zdrowia, opanowany uczuciem wdzięczności, poprosił o jej rękę. Poślubiwszy Ludwikę przekazał swój majątek na Węgrzech młodszemu bratu, a sam pozostał w Polsce, mieszkając do końca życia w Drzewicy, stając się z czasem jej dziedzicem. Baron Reisky nie radził sobie z prowadzeniem zakładu hutniczego, który następnie wydzierżawił i sprzedał warszawskiej spółce „Bracia Evans”.

W 1916 r. powstała w Drzewicy straż pożarna, przy wydatnej pomocy fabryki Kohylańskich i dworu Reiskich. W okresie międzywojennym Artur Reisky, ówczesny właściciel Drzewicy w trosce o przyszłe pokolenia założył ochronkę dla dzieci. Prowadzenie tej placówki powierzył Tercjankom. W latach 30. XX w. cała majętność barona Reiskyego została rozparcelowana za długi na rzecz Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Warszawie.

 

Obecny dwór w Drzewicy, znajdujący się na podzamczu, wybudowano, a następnie rozbudowano w XVIII w. Jest to murowany, parterowy budynek z dwukolumnowym gankiem, posadowiony na fundamentach z XV stulecia. Z prawej strony nie ma już części zabudowań, które rozebrane zostały w latach 70. XX w. Budynek w swojej bryle kryje kilka interesujących elementów, tj. XV-wieczne ostrołukowe portale w piwnicy czy fragmenty elementów rzeźbionych w kamieniu. Przed dworem znajduje się rzeźbiona kamienna tablica z herbem Szaniawskich Junosza i łacińskim napisem przekazującym potomnym że:

"Filip Nareusz Szaniawski, starosta kąkolewnicki swoim sąsiadom i twojej potomności na pożytek dla ozdoby miejsca, mieszkańcom i przechodniom ku wygodzie, miasto Drzewicę, które jak pamiętasz, że i z samej nazwy jest drewniane, wybudował z kamienia od fundamentów w roku pańskim 1762".

Do niedawna dwór był zamieszkały, obecnie jest opuszczony.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Dziedzictwo historyczne gminy Drzewica w oprawie artystycznej – ilustrowany folder, 2012, s. 13 i 64.
  • red. M. Hubka, Drzewica. Szkice z dziejów miasta, Piotrków Trybunalski 2009.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II, s. 182-183.
  • Wykaz zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych woj. łódzkiego (stan na 01.05.2015 r.)
  • Zarys dziejów Drzewicy do końca II wojny światowej (w:) Drzewica, Gdańsk 1984.

 

Zdjęcia:

  • Wizytacja terenowa 24-05-2017 r.
Zespół dworsko-parkowy
Skład zespołu dwór, park
Obiekt opisywany Dwór, Park
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie własność prywatna
Numer rejestru zabytków województwa łódzkiego 46/A (dwór i park)
Organ wpisujący do rejestru zabytków Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi
Data wpisu do rejestru zabytków 28.04.1980

Lokalizacja

ul. Rzeczna 1, 26-340, Drzewica, Polska

Komentarze

comments powered by Disqus