5.00 (1 głosów)

Ocena

ocena
5.00

Łódź - willa Henryka Grohmana

Kategoria: Dzielnica Widzew

 

Właściciele i majątek

Henryk Grohman urodził się w 1862 roku w Łodzi. Był najstarszym z czterech synów Ludwika Grohmana. Ukończył szkołę średnią w Warszawie, a następnie studiował w Wyższej Szkole Włókienniczej w Szwajcarii. Praktykę przemysłowo-handlową odbywał w Anglii. Po śmierci ojca w 1889 roku przejął kierownictwo w jego fabryce włókienniczej - otrzymał nominację na prezesa zarządu i przekształcił firmę w spółkę akcyjną. W tym samym czasie otworzył własną przędzalnię cienkoprzędną bawełny przy ul. Emilii 24 (obecnie ul. bpa W. Tymienieckiego) i jako pierwszy fabrykant zainstalował tam zakładową elektrownię. W 1898 roku Henryk dołączył do grona założycieli i współwłaścicieli łódzkich tramwajów. Powierzono mu funkcję prezesa Rady Nadzorczej Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych. W grudniu 1905 roku wyjechał do Berlina, skąd przez trzy lata kierował przedsiębiorstwami, które od 1906 roku wchodziły w skład Związku Fabrykantów Łódzkich Przemysłu Bawełnianego. Początki l wojny światowej przeczekał w Lozannie. Do Łodzi powrócił w 1916 roku. Wznowił działalność Towarzystwa Popierania Pracy i założył Komisję do Spraw Ekonomicznych. W tym samym roku z ramienia Związku Niezależności Gospodarczej wszedł do Rady Stanu. Rok później przeniósł się do Warszawy, gdzie udzielał się w Związku Niezależności Gospodarczej. W 1920 roku wrócił do Łodzi. Pełnił wiele funkcji: w Komitecie Giełdowym, w Radzie Łódzkiego Banku Handlowego, w zarządzie Związku Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim, w Radzie Centralnego Związku Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów "Lewiatan", w Radzie Nadzorczej Banku Polskiego, w Towarzystwie Górniczo-Hutniczym "Saturn" i w Banku Łódzkim Handlowym. W latach międzywojennych był też senatora.

Henryk Grohman był również wielkim miłośnikiem sztuki. Spotykał się m.in. z Henrykiem Sienkiewiczem, przyjaźnił z Ignacym Paderewskim. Artur Rubinstein jako mały chłopiec grywał na fortepianie w salonie Henryka Grohmana. Zbierał dzieła sztuki i kolekcjonował dawne instrumenty muzyczne. W swej kolekcji miał m.in. skrzypce Stradivariego i Guarneriego. Zbierał grafiki - przekazał je do Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Regularnie chodził na koncerty do filharmonii. Jeździł po Europie, by usłyszeć na żywo Franciszka Liszta, był na premierach oper Ryszarda Wagnera. W czasie tych podróży kupował dzieła sztuki. Wspierał finansowo szkolnictwo muzyczne w Łodzi oraz operę warszawską.

 

Zespół architektoniczny 

Willę Henryka Grohmana przy ul. Tymienieckiego 24 wybudowano w latach 1892-93 wg projektu Hilarego Majewskiego. Jest ona budynkiem parterowym, murowanym z cegły, nieotynkowanym, nawiązującym do architektury fabrycznej. Była kilkakrotnie przebudowywana, m.in. wg projektu Franciszka Chełmińskiego. Początkowo miała być przeznaczona dla pracowników fabrykanta Ludwika Grohmana, jednak zamieszkał w niej Henryk. Na początku XX wieku willa została przebudowana na styl neorenesansowy, a wnętrza na secesyjny. Projektantem wnętrz był najprawdopodobniej austriacki artysta, Otto Wagner.

Willa nie tylko pełniła funkcję mieszkalną, ale był również miejscem, w którym gromadzono dzieła sztuki. Henryk Grohman jako  znawca i koneser sztuki, dbał o to, aby jego kolekcja była odpowiednio wyeksponowana. Gabinet wyposażył w specjalne przeszklone, podświetlone szafy, gdzie doskonale prezentowała się kolekcja sztuki japońskiej. Grohman był również wielbicielem grafiki - cenne zbiory przechowywał w specjalnych, ukrytych szafach. We wnętrzu willi na uwagę zasługuje prosty i elegancki kominek wykonany z szarego piaskowca ozdobiony płaskorzeźbą Heraklesa z łanią. Wszystkie dekoracje ścienne oraz sufitowe posiadają cechy ornamentyki secesji wiedeńskiej. W 1903 roku do budynku dobudowano nad wejściem niewielkie piętro, służące jako apartament gościnny, w którym goszczono m.in. Ignacego Paderewskiego. Do dziś zachowały się prowadzące do niego schody z kutą balustradą o polichromowanych secesyjnych kwiatach. Ściany, poza malowanymi motywami roślinnymi, posiadają także zdobione faliste listwy. Około 1912 roku do budynku dobudowano tzw. trakt południowy, a wnętrza wzbogacono o kolejne dzieła sztuki zdobniczej projektantów wiedeńskich i niemieckich.

Tak wystrój willi stryja wspomina Jerzy Grohman:

Pamiętam również salon, w którym wisiało bardzo wiele obrazów. Było to w większości malarstwo francuskie, prawdopodobnie dziewiętnastowieczne, a także obrazy malarzy polskich – Wyczółkowskiego, Fałata, Axentowicza. Oprócz obrazów znajdowały się tam rzeźby, między innymi Rodina. W salonie stały meble w stylu Ludwika XVI, a salonik przylegający do pokoju stołowego wyposażono w meble secesyjne z Wiednia. Do pokoju stołowego wchodziło się przez intarsjowane drzwi – znajdowały się tam meble z palisandru, a w wystroju całości dominowała czarna laka.

Po śmierci Henryka w 1939 roku w willi zamieszkał prawnik Walter Kindermann. Jerzy Grohman wspominał, że:

W czasie okupacji miał problemy, gdyż jego żona Nina była Żydówką. Nie mógł mieć praktyki prawnej, był tylko doradcą firmy. Zlikwidował mieszkanie w lodzi, wynajął drugie w Wiedniu, tam formalnie przeniósł żonę i córkę, a sam zamieszkał w pustej willi stryja przy ulicy Emilii, czyli Tymienieckiego 24. Po cichu sprowadził z powrotem żonę, ona siedziała razem z nim w tej willi i nie wychodziła nigdzie.

Po wojnie w willi urządzono żłobek dla dzieci pracowników Uniontexu, który zamknięto w 1991 roku z powodu złego stanu technicznego budynku. Potrzebował on kapitalnego remontu, którego najemca nie był w stanie przeprowadzić.  Od 1993 roku w willi z inicjatywy Jadwigi i Janusza Tryznów działa Muzeum Książki Artystycznej. Muzeum prowadzi szeroko zakrojoną działalność, w ramach której organizuje wystawy, promuje polską sztukę książki, gromadzi i rewitalizuje stary sprzęt drukarski i materiał zecerski.

 

Więcej zdjęć w Galerii

 

Źródła:

  • Bonisławski R., Podolska J., Spacerownik – Stary Widzew, Łódź 2007-05-24, s. 8.
  • Dankowska M., Grohmanowie – ze skromnego domu do okazałych willi, (w:) Kultura i Biznes, VIII-IX 2006, nr 31, s. 7.
  • Gronczewska A., Rodzina Grohmanów tworzyła potęgę Łodzi (w:) Polska. Dziennik Łódzki. Magazyn Rodzinny, 17 X 2009, s. 2.
  • Jordan W., W kręgu łódzkiej secesji, Łódź 2006.
  • Monitor Polski Nr 57 z 26 kwietnia 1918 r., s. 1.
  • Skrzydło K., Rody fabrykanckie, Łódź 1999, s. 44-48.
  • Spodenkiewicz P., Piasek z Atlantydy. Rozmowy z Jerzym Grohmanem, Łódź 2006.
  • Stefański K., Atlas Architektury dawnej Łodzi do 1939 r., Łódź 2003.
  • Stefański K., Wille łódzkich fabrykantów, Łódź 2016, s. 126-129.
  • Suleja W., Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 221.
  • Wykaz zabytków wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych woj. łódzkiego (stan na 01.05.2015 r.)

 

Zdjęcia:

  • Wizytacja terenowa 28-05-2017 roku
Zespół willowo-ogrodowy
Skład zespołu willa, ogród, ogrodzenie z bramą, dom szwajcara (stróżówka)
Stan zachowania Niszczejący
Zastosowanie Muzeum Książki Artystycznej
Numer rejestru zabytków województwa łódzkiego A/362
Data wpisu do rejestru zabytków 15.12.1995
Dostępność dostępny w godzinach pracy Muzeum

Lokalizacja

Tymienieckiego 24, 90-349 , Łódź

Telefon: (+48) 42 674 42 98
Tel. kom.: (+48) 502 626 466
Strona www: www.book.art.pl
Email: bookart@book.art.pl

Komentarze